Jedyną formą zalecaną przez najważniejsze słowniki normatywne polszczyzny jest zapis PS, bez użycia kropek. W codziennej, mniej formalnej korespondencji często można spotkać także wariant z kropkami P.S., który również bywa notowany przez część opracowań leksykograficznych. Ostateczny wybór sposobu zapisu zależy więc od przyjętej konwencji i stopnia oficjalności tekstu. W dalszej części artykułu szczegółowo wyjaśniamy wszelkie niuanse związane z tym popularnym skrótowcem.
Pochodzenie i znaczenie skrótu
Skrótowiec PS wywodzi się bezpośrednio od łacińskiego wyrażenia post scriptum, które w dosłownym tłumaczeniu na język polski znaczy „po piśmie” lub „po tym, co napisane”. Jego geneza ściśle wiąże się z tradycją ręcznego redagowania listów, gdzie po złożeniu podpisu autor często przypominał sobie o dodatkowej, nieujętej wcześniej kwestii. Właśnie wtedy na samym końcu kartki umieszczano ów krótki dopisek, który z czasem przekształcił się w stały element etykiety korespondencyjnej.
Rozstrzygnięcie dylematu – PS czy P.S.?
Odpowiadając wprost na pytanie zawarte w tytule – za formę wzorcową, wyznaczaną przez najbardziej rygorystyczne wydawnictwa, uznaje się zapis PS. Warto jednak przyjrzeć się szczegółom, ponieważ w zależności od powoływanego autorytetu językowego odpowiedź może być subtelnie niuansowana.
Wykładnia słowników normatywnych
Wielki słownik ortograficzny PWN oraz Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod redakcją Andrzeja Markowskiego są w tej kwestii jednoznaczne. Rejestrują wyłącznie pisownię bez kropek, nie dopuszczając żadnych formalnych odstępstw od tej reguły.
Oznacza to, że w pismach urzędowych, artykułach naukowych czy innych tekstach o charakterze formalnym stosowanie wariantu z kropkami mogłoby zostać potraktowane jako uchybienie. Dla purystów językowych jest to zatem jedyna słuszna droga zapisu.
Spojrzenie innych opracowań leksykograficznych
Inaczej do sprawy podchodzą badacze języka publikujący swoje prace w słownikach o nieco mniej restrykcyjnym, często bardziej opisowym charakterze. Jerzy Podracki w „Słowniku skrótów i skrótowców” notuje formę P.S. jako poprawną, choć pojawiającą się w użyciu rzadziej niż podstawowe PS.
Podobne stanowisko zajmuje Stanisław Dubisz w „Uniwersalnym słowniku języka polskiego”, gdzie obie formy traktowane są jako równoprawne. Widać więc wyraźny rozdźwięk między ściśle normatywnym a bardziej liberalnym nurtem językoznawstwa, który dopuszcza wariant z kropkami do obiegu codziennego.
Formy PS. i PS: jako efekt interpunkcji
Jak podkreślał w swoich poradach językoznawca Mirosław Bańko, użytkownicy polszczyzny bardzo często dostawiają kropkę po skrócie PS nie dlatego, że uważają ją za jego integralną część, ale dlatego, że pełni ona funkcję znaku kończącego zdanie. W ten sposób powstaje zapis PS., gdzie kropka jest jedynie sygnałem granicy wypowiedzenia. Identyczna sytuacja dotyczy wariantu PS: – dwukropek zapowiada po prostu pojawienie się dodatkowej treści, nie będąc elementem skrótowca.
Techniczne zasady stosowania w tekście
Wielkość liter po skrócie
Niezależnie od wybranej formy zapisu kolejne zdanie będące treścią dopisku zawsze należy rozpocząć wielką literą. Należy pamiętać, że postscriptum stanowi integralną, aczkolwiek dodaną na samym końcu część wypowiedzi, dlatego wymaga zachowania standardowych zasad ortografii. Piszemy zatem: „PS Mam nadzieję, że…”, a nie: „PS mam nadzieję, że…”.
Kropka postawiona na końcu PS wskazuje raczej na koniec zdania, a nie zasygnalizowanie skrótu – w związku z tym zdanie po nim zawsze rozpoczynamy dużą literą.
Dalsze dopiski – PPS, PPPS
Jeśli autor po napisaniu postscriptum przypomni sobie o jeszcze jednej kwestii, może umieścić kolejny wpis. Oznacza się go analogicznie skrótem PPS, będącym rozwinięciem od post post scriptum. Teoretycznie można tworzyć długi łańcuch: PPPS, PPPPS i tak dalej, choć w praktyce rzadko kiedy wykracza się poza dwa dodatkowe komentarze.
Błędy wynikające z nieznajomości zasad
Najpowszechniejszą pomyłką jest stawianie małej litery po skrócie PS, traktowanie postscriptum jako oderwanego fragmentu bez związku ze zdaniem. Innym częstym błędem jest nadużywanie kropki, na przykład pisanie P.S.. (z dwiema kropkami po ostatniej literze), co stanowi już wyraźny pleonazm interpunkcyjny, nieznajdujący uzasadnienia w żadnych regułach.
Przykłady poprawnego użycia w korespondencji
Teoria teorią, ale najłatwiej przyswoić sobie zasady, spoglądając na konkretne realizacje. Poniżej zamieszczono kilka ilustracji zastosowania różnych wariantów skrótu w codziennej, nieformalnej wymianie wiadomości:
- Pozdrawiam serdecznie. Mateusz.
PS Wpadnij koniecznie w przyszły weekend. - Widzimy się jutro, jak skończysz lekcje.
P.S. Będę na Ciebie czekał koło kościoła. - Dawno się nie widzieliśmy. Martwię się o Ciebie.
PS. Mam nadzieję, że u Ciebie wszystko w porządku. - Załączam potrzebne dokumenty. Kasia.
PPS Przypominam o załączniku numer 4.
Zestawienie wariantów w ujęciu tabelarycznym
Aby jeszcze lepiej zobrazować różne podejścia do pisowni i ich status, warto zestawić je w czytelnej tabeli:
| Forma zapisu | Akceptacja w słownikach | Specyfika i przeznaczenie |
| PS | Pełna, normatywna | Zalecana w pismach oficjalnych i urzędowych, klasyczna postać skrótu bez kropek. |
| P.S. | Oboczna, dopuszczalna | Częsta w korespondencji prywatnej, uznawana przez część opracowań leksykograficznych. |
| PS. | Wynik interpunkcji | Kropka pełni wyłącznie funkcję końca zdania, nie jest częścią skrótowca. |
| PS: | Wynik interpunkcji | Dwukropek zapowiada i oddziela treść dopisku od samego oznaczenia. |
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jak poprawnie zapisać skrót post scriptum według słowników normatywnych?
Słowniki normatywne zalecają zapis PS bez kropek jako formę wzorcową.
Czy można używać formy P.S. w korespondencji?
Tak, wariant z kropkami bywa stosowany w mniej formalnej korespondencji i jest akceptowany przez niektóre opracowania leksykograficzne.
Dlaczego czasem spotyka się zapis PS. lub PS: ?
Kropka lub dwukropek po PS pełni funkcję znaku interpunkcyjnego kończącego zdanie lub zapowiadającego treść, a nie elementu skrótowca.
Jak zaczynać zdanie po oznaczeniu PS?
Treść dopisku po PS zawsze rozpoczyna się wielką literą zgodnie z zasadami ortografii.
Czy można dodać więcej niż jedno postscriptum?
Tak, kolejne dopiski oznacza się PPS, PPPS itd., choć praktycznie rzadko używa się więcej niż dwóch dodatkowych wpisów.
Jakie są najczęstsze błędy przy użyciu PS?
Często spotyka się rozpoczynanie zdania po PS małą literą oraz niepotrzebne podwójne kropki jak w P.S..
Które formy zapisu PS są uznawane przez różne słowniki?
Wielkie słowniki normatywne rejestrują wyłącznie PS, natomiast niektóre słowniki opisowe dopuszczają także P.S.
